uluslararasibursafilmfestivali.com
TALİP KOÇ
Uluslararası
Bursa Film Festivali
Kurucusu-Organizasyon Komitesi Başkanı
6_edited.jpg
Beyazperde’de
‘İlk’lerin Kenti BURSA
   Sinemamızın ‘ilk’lerinin bahsi geçildiğinde ise ilk yazılanın doğru kabul edildiği kötü bir de geleneğimiz vardır. Buna en iyi örnek Nurullah Tilgen’in Türk Sinema Tarihi’nin ilk filminin 1914 tarihli Ayastefanos’ta ki Rus Abidesi’nin Yıkılışı olduğunu iddia ettiği yazısı…Durumu Bursa için ele alırsak, hemen hemen tüm sinema tarihi kitaplarında ‘ilk köy filmimizin’ Lütfi Akad’ın Yaşar Kemal’in bir öyküsünden uyarladığı ‘Beyaz Mendil’ olduğu yönündedir. (İlk aklıma gelen Erman Şener’in Yeşilçam / Türk Sineması kitabı gibi…) Ta ki organizatörü olduğum Türkiye’nin ilk kadın filmleri festivali Bursa Kadın Filmleri Festivali’nde gösterimini yapıp, gündeme getirdiğimiz Bursa’nın Çalı beldesinde çekimi yapılan (sonraki yıllarda bu özelliğinden dolayı Çalı Köy Filmleri Festivali de organize edilmişti) Bataklı Damın Kızı Aysel filmine kadar…
   Yine çekimleri yapılan, ortak şehirler arasında Bursa’nın da olduğu ilk sesli filmimiz İstanbul Sokaklarında, ilk renkli filmimiz
Halıcı Kız’ı da dahil edersek bu konuda Bursa’nın hatırı sayılır bir yerde olduğu da açıkça ortada…İlimizin tarihsel yapısını da buna dahil edersek oldukça ilginç bir o kadar da ilgi çekici bu çalışmayı
araştırmacı ve sinemaseverlerin beğenisine sunuyorum.   
TALİP KOÇ
Uluslararası
Bursa Film Festivali
Kurucusu-Organizasyon Komitesi Başkanı
1923
1923
1923
1924
1924
Osmanlı Tiyatrosu
Bursa TEMAŞAHANE-İ OSMANİ (OSMANLI TİYATROSU).jpg
Günümüzde Atatürk Heykeli karşısı, Ziraat Bankası binasının bulunduğu yerde 1879 yılı şubat ayında Bursa ya vali olarak atanan Ahmet Vefik Paşa’ nın yine Bursa’ ya turneye gelen
Fasulyeciyan Tiyatrosu sahibi Tomas Fasulyeciyan’ a verdiği söz üzerine 3 ay gibi kısa süre içerisinde, inşa ettirdiği  TEMAŞAHANE-İ OSMANİ (OSMANLI TİYATROSU), 1916 yılı kış aylarında çatısı çökmüş, 1918 yılında ise yıkılmıştı. 1923 yılına gelindiğinde binanın bulunduğu alana sinema yapılması kararı alınmıştı.
 
İleriki yıllarda alınan bu karar uygulanmayacak bina 1939 yılında satılıp, sonrasında Ziraat Bankası yapılacaktı.

1923 Bursa Milli Sinema.jpg
Milli Sinema
Heykel Ünlü Cadde de, İskender Kebap binası yanında tütün deposundan sinema salonuna dönüştürülmüştür. İki kardeşin işlettiği, seçkin filmlerin gösterildiği ve o dönem ailelerin rağbet ettiği sinema modern görünümüyle Bursalılara hizmet vermiştir.
 
Sonraki yıllarda, Tayyare Sineması nın da işletmeciliğini alan salon sahipleri MİLLİ SİNEMA yı devretmiş ve kısa bir süre sonra da kapanmıştır.
FOTOĞRAF:
MİLLİ SİNEMA NIN BULUNDUĞU ALAN (İSKENDER KEBAP)
Atatürk,
“Anıtlardan söz eden arkadaşımızın amacı heykel olsa gerektir. Dünyada uygar, ileri ve gelişmiş olmak isteyen herhangi bir ulus, ne olursa olsun heykel yapacak ve heykeltıraş yetiştirecektir. Anıtların şuraya buraya tarihsel anı olarak dikilmesinin dine aykırı olduğunu savlayanlar, şer’î hükümleri yeterince incelememiş ve araştırmamış olanlardır... İnsanlar gelişmiş olmak için bazı şeyleri gereksinirler. Bir ulus ki resim yapmaz, bir ulus ki heykel yapmaz, bir ulus ki bilimin gerektirdiği şeyleri yapmaz; itiraf etmeli ki, o ulusun ilerleme yolunda yeri yoktur. Oysaki bizim ulusumuz gerçek niteliğiyle uygar ve ileri durumda olmaya yaraşıktır ve yaraşır olacaktır.”
 
Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 20-24.Ocak.1923 tarihleri arası ikinci kez geldiği Bursa’da, 24.Ocak.1923 günü Bursa Şark Tiyatrosu’ n da düzenlenen toplantıda ‘heykel’ yapımı ve eğitiminin önemini
dile getirdiği toplantıdan.
FOTOĞRAF:
ATATÜRK, BURSA VALİSİ KEMAL GEDELEÇ İLE…
1925
Bursa Şark Sineması
Halka Açık Konuşması
1923 Atatürk, BURSA VALİSİ KEMAL GEDELEÇ İLE.jpg
Şark Sineması
Bu tarih ile birlikte ŞARK TİYATROSU olarak hizmet veren ve 27 EKİM 1922 de Mustafa Kemal Atatürk’ ün İstanbul’ dan Bursa’ ya gelen öğretmenlere konuşma yaptığı salonda, tiyatro gösterileri
kaldırılıp, sadece film gösterileri yapılmaya başlandı.
 
Elhamra’ nın Bursa Türk Ocağı’ n da gönderdiği filmlerle işe başlayan ve kentimizin güzel bir yerinde bulunan Şark Sineması bu günden itibaren zamanımızın en güzel filmlerini oynatmaya başlamıştır.
Fiyatları uygundur.  
  
KAYNAK:
ERTUĞRUL GAZETESİ
15 OCAK 1924
Bursa'da
1924 Haziran ayına geldiğimizde Sinema Yıldızı Dergisi yazarı Mazhar Necati, altta tam metnini yazdığım makalesinde Bursa’ da yalnızca 2 sinema salonu kaldığını (MİLLİ ve ŞARK Sinemaları) belirtir.
 
Bu yazı ile birlikte, Bursa’ da sinema salonu üzerine bilinen bir yanlışta giderilmiş olur. Bundan evvel, araştırmacılar tarafından 1930 yılında açıldığı öne sürülen MİLLİ
SİNEMA nın 1923 yılında hizmete girmiş olduğunu öğreniyoruz.
 
BURSA’ DA SİNEMA HAYATI
MAZHAR NECATİ
SİNEMA YILDIZI DERGİSİ
SAYI-3
SAHİFE-12
 
Bursa muhabirimizden:
 
Bursa’mızda iki tane, milli ve şark, sinemaları vardır. Şark Sineması en eski yani kadim bir müessesedir. Kendi ismiyle müştehir otelin alt kat salonunu işgal eder. Heyet-i umûmiyece güzeldir, fakat tiyatro binası olarak inşa olunmuştur. Genişliği tûlüyle[1] mütenasip değildir. Üst localar biraz iyiyse de paradi[2] mevkii sinema temâşâsına yaramıyor. Son bir ay zarfında tatil-i faaliyet eylemiştir. Milli sinemanın tesisi ise bir seneye karibtir.[3] Tiyatro ve sinemaya müsaittir. Birçok tiyatro temsillerine sahne olmuştur. Ne için yapıldığı belli değil.
   
İstiâbı[4] vasiti beş yüz kişi derecesindedir. Müstatil[5] şeklinde, arka ve tarafeyninde(tûlen)[6] iki katlı localar bulunur. Orta yerde paradisi vardır. Aynen: İstanbul – Ferah Tiyatrosu sistemi. Halk sinemaya tamamen bir mübtedi[7] derecesinde rağbet ediyor. Her filmi görmek istiyorlar: Aşki, hissi ve cinai filmleri tefrik edecek bir halde değiliz.
Çünkü hâlihazırda elimizde bir tane müessese vardır.         
 
Müessese her türlü film celb ediyor: Müntehab[8] veya merdud[9]… Her cihete mütemayildir. Gösterdiği filmlerin içinde Minarenin Sesi,[10] Kasırganın Kızı,[11] Meyve-i Memnû,[12] Yumurcağın Kederi, Küçük Yarış veyahut Semi,[13] gibi müştehir filmler bulunurken İstanbul Esrarı, Nik Vintır[14] gibi bozuk ve merdud filmler eksik değildir.
 
Şark Sinemasında ise “Ateşten Gömlek” gibi hakikaten nefis filmler irâe edilirken[15] başka bir zamanda ismi bile kimseyi alakadar etmeyen bir film “Yeşil Göz Çetesi” gösteriyordu.
 
Muattal Şark Sinemasını Nedim Bey ve şürekâsı[16] idare ediyordu.
 
Milli sinemanın müdüriyetinde Süreyya Bey bulunuyor.
Sinema Hayatı
1924 Bursa'da Sinema Hayatı.jpg
[1] Tûl: Uzunluk.
[2] Paradi: Tiyatrodaki en üst balkon.
[3] Karib: Yakın, yaklaşık.
[4] İstiâb: Kapasite.
[5] Müstatil: Dikdörtgen.
[6] Tûlen: Uzunlamasına.
[7] Mübtedi: İlkokul öğrencisi, yeni öğrenci.
[8] Müntehab: Seçilmiş, güzide.
[9] Merdud: Reddolunmuş, kabul edilmemiş.
[10] 1923 yılında çekilen “The Voice from the Minaret”adlı filmdir.
[11] 1924 yılında çekilmiş “The Storm Daughter” adlı filmdir.
[12] 1921 yılında çekilen “Forbidden Fruit” adlı filmdir.
[13] Sunshine Sammy, Little Sambo, Smiling Sambo gibi isimlerle tanınan Amerikalı zenci çocuk aktör Ernest Fredric "Ernie" Morrison’un çektiği filmlerden The Pickaninny (1921), The Little Diplomat (1919) gibi 1916-1924 tarihleri arasında çektiği filmlerden biri olabilir.
[14] 1910-1915 arası çekilmiş Nick Winter polisiye filmleri serisi.
[15] İrâe edilmek: Gösterilmek.
[16] Şürekâ: Ortaklar.