uluslararasibursafilmfestivali.com
TALİP KOÇ
Uluslararası
Bursa Film Festivali
Kurucusu-Organizasyon Komitesi Başkanı
6_edited.jpg
Beyazperde’de
‘İlk’lerin Kenti BURSA
   Sinemamızın ‘ilk’lerinin bahsi geçildiğinde ise ilk yazılanın doğru kabul edildiği kötü bir de geleneğimiz vardır. Buna en iyi örnek Nurullah Tilgen’in Türk Sinema Tarihi’nin ilk filminin 1914 tarihli Ayastefanos’ta ki Rus Abidesi’nin Yıkılışı olduğunu iddia ettiği yazısı…Durumu Bursa için ele alırsak, hemen hemen tüm sinema tarihi kitaplarında ‘ilk köy filmimizin’ Lütfi Akad’ın Yaşar Kemal’in bir öyküsünden uyarladığı ‘Beyaz Mendil’ olduğu yönündedir. (İlk aklıma gelen Erman Şener’in Yeşilçam / Türk Sineması kitabı gibi…) Ta ki organizatörü olduğum Türkiye’nin ilk kadın filmleri festivali Bursa Kadın Filmleri Festivali’nde gösterimini yapıp, gündeme getirdiğimiz Bursa’nın Çalı beldesinde çekimi yapılan (sonraki yıllarda bu özelliğinden dolayı Çalı Köy Filmleri Festivali de organize edilmişti) Bataklı Damın Kızı Aysel filmine kadar…
   Yine çekimleri yapılan, ortak şehirler arasında Bursa’nın da olduğu ilk sesli filmimiz İstanbul Sokaklarında, ilk renkli filmimiz
Halıcı Kız’ı da dahil edersek bu konuda Bursa’nın hatırı sayılır bir yerde olduğu da açıkça ortada…İlimizin tarihsel yapısını da buna dahil edersek oldukça ilginç bir o kadar da ilgi çekici bu çalışmayı
araştırmacı ve sinemaseverlerin beğenisine sunuyorum.   
TALİP KOÇ
Uluslararası
Bursa Film Festivali
Kurucusu-Organizasyon Komitesi Başkanı
1879
1896
Türk Sineması'nda 'Sansür'e Uğrayan İlk Filmin Yönetmeni
Ahmet Fehim
Bursa'da Sahneye Çıktı...
Ahmet Fehim.jpg
   1879 yılında, Gedikpaşa Tiyatrosu’ n dan ayrılan Tomas Fasulyeciyan, kendi adını verdiği toplulukla geldiği Bursa’ da ‘Melekzâde Bahçesi’ n de sahne aldı. Gerisini aynı sahneyi paylaşan Ahmet Fehim’ den dinliyoruz:  
"...Paşa’ya yaranmak için once Gedikpaşa’da oynanmış olan “Meraki” ile “Zor Nikahı” nı oynadık.
Ertesi gunu Paşa, kumpanya direktörünü çağırdı.
— Burada kalınız, size bir tiyatro yapayım, dedi.
Gercekte bu vaad, alışılagelmiş vaadlere benzememişti.
İki ay icinde sıkı bir calışmadan sonra salonlarıyla localarıyla eksiksiz, kusursuz bir tiyatro binası vucuda getirerek bize şoyle dedi :
— Burada oynayacak, kira vermiyeceksiniz. Yalnız senede iki defa Gureba hastahanesi yararına oyun oynayacaksınız. İşte bu kadar!..."

   1879 yılı şubat ayında Bursa’ ya vali olarak atanan Ahmet Vefik Paşa sözünü tutar ve günümüzde Bursa’ da Atatürk Heykeli 
karşısı, Ziraat Bankası binasının bulunduğu alanda 3 ay gibi kısa bir süre içerisinde TEMAŞAHANE-İ OSMANİ:
OSMANLI TİYATROSU adını verdiği tiyatroyu Fasulyeciyan ve arkadaşlarının hizmetine sunar. 4.5 yıl Bursa’ da sahne alan Fasulyeciyan Tiyatrosu, Ahmet Vefik Paşa’ nın Bursa Valiliği n den alınmasıyla birlikte şehirden ayrılmıştır.
KAYNAK:
AHMET FEHİM BEY’İN HATIRALARI
TERCÜMAN YAYINLAR (1977)
AHMET FEHİM
TALİP KOÇ / ARŞİVİ
Bursa Sinema Tarihi'nde Yanlış Bilinenler-1
-Bursa'da Çekilen İlk Film (1896) haberi...
1896 yılında Fransız Gaumont Pathe firması, II.Abdülhamit dönemi Bursa’sın da günlük yaşamı filme aldı. Eski Osmanlı Başkenti Bursa ve Anadolu Yollarında isimli iki filmde Bursa’nın Muradiye, Hamamlar, Göksu Vadisi ile Irgandı Köprüsü yer almaktadır.
KAYNAK:
-TRT HABER:19 ŞUBAT 2013
-ANADOLU AJANSI:20 ŞUBAT 2013
Doğrusu...
-Bu film 1896 yılında değil, 1927 yılında çekilmişti...
Anadolu Yolunda 1926.JPG
Yukarıda haberini verdiğimiz,
Resmi kurumlar dahil
Bursa'nın İlk Filmi olarak 
lanse edilen Anadolu Yolunda filmi iddia edildiği
gibi 1896 yılında değil 1927 yılında çekilmişti.

Dolayısıyla bu film Bursa'nın İlk Filmi değildir.
Konunun meraklıları ve bu konuda araştırma yapanlar için, yanda taramasını verdiğim,
Pathe Firması'nın kataloğu...

En altta, mavi çizgiyle de belirttiğim gibi
katalogta (Pathe Revue 1919-1930)
ANADOLU YOLUNDA (SUR LA ROUTE D'ANATOLİE) 1927 yılında çekildiğine yer verilmiş.
1909

 

II.Meşrutiyet ilanının 1.yılında Bursa Valisi Azmi Bey’in önerisi ile Bursa’da 1906 yılında olduğu gibi bir sergi düzenlenmesine karar verilir.

Beş bin kuruşluk bir ödeme yapılacağının kesinleşmesi üzerine

yine Bursa Valisi Azmi Bey’in kalan masrafların karşılanabilmesi için ortaya attığı ‘piyango düzenlenmesi’ fikri kabul görür. Bunun

yanı sıra ilgi çeken önerilerden biri de ‘film gösterimi’dir…

 

 

  II.Meşrutiyet ilanının 1.yılında Bursa Valisi
Azmi Bey’in önerisi ile Bursa’da 1906 yılında
olduğu gibi bir sergi düzenlenmesine karar verilir. 
Elli bin kuruşluk bir bütçe için hükümetten destek
istenir.(1) Ancak hükümet tarafından gönderilen
yanıt hayal kırıklığı yaratır.(2) Beş bin kuruşluk bir
ödeme yapılacağının kesinleşmesi üzerine yine
Bursa Valisi Azmi Bey’in kalan masrafların
karşılanabilmesi için ortaya attığı ‘piyango
düzenlenmesi’ fikri kabul görür. Bunun yanı sıra
ilgi çeken önerilerden biri de ‘film gösterimi’dir…
 
KAYNAK:
1.BURSA SERGİSİ:NO.1
   23 TEMMUZ 1909 / SAYFA.6
1.BAŞBAKANLIK OSMANLI ARŞİVİ:NO.1
   Dahiliye Mektûbî Kalemi
   13 HAZİRAN 1909 / Nr.2842/54
1909 Bursa Sergisi.jpg
  Sergiden dört ay evvel 24 Mart 1909 tarihinde çalışmalarına
başlayan organizasyon komitesinde şu isimler yer almaktadır: (1)
 
Reis: Vilayet Valisi Azmi Bey
Aza: Maarif Müdürü Hilmi Bey
-Sergi Müdürü
Aza: Umûr-ı Ecnebiye Müdürü Temyolvin Efendi
Aza: Deutsche Orient Bank Şubesi Direktörü Safvet Bey
Aza: Vilâyet-i Nafia Sermühendisi Süleyman Sırrı Bey
Aza: Nafia Muhasebe Memuru Halim Bey
Aza: Meclis-i İdâre-i Vilâyet Azası‟ndan Serviçyan Efendi
Aza: Vilâyet-i Maarif Muhasebecisi Reşat Beyefendi
-Serginin hesap işlerinden de sorumlu olan memur
Aza: Meclis-i İdare-i Vilâyet Azası‟ndan Nikolaki Efendi
Aza: Memleket eşrafından Hacı Beşezade Rıza Bey
Aza: Belediye Başkanı İstepan Saadetyan Efendi
Kâtib: Vilâyet Mektubî Kalemi Mümeyyizi Ahmed Münir Bey
Sergi Müdür Muavini: Jozef Efendi
Sergi Müdür Muavini: Öjen Efendi
 
  Komisyon üyelerinden başka sergide görev yapan  
müstahdemler ise:
Sergi Muhasebe Memuru: Necip Efendi
Sergi Muhasebe Refiki: Cafer Efendi
Sergi Muhasebe Refiki: İsmail Efendi
Sergi Muhasebe Refiki: Sedat Bey
Sergi Posta Şubesi Memuru: Abidin Efendi
Ziraat Şubesi Memuru: Ziraat mütehassıslarından Rumi Efendi
Bilet Memuru.2
Satış Memurları.19
Turnike Memuru.1
Sandık Emini.1
Gazino Kontrol Memuru.1
Kapıcı.1
Sergi Makinisti.1
Hademe.14
Bahçıvan.1
 
   Yer tahsisi konusunda günümüzde sembolikte olsa kullanılan
Bursa Belediyesi binası seçildi. 1897 yılında dönemin Bursa Valisi
Ahmet Vefik Paşa tarafından inşa ettirilen bina sergi için geçici olarak
tahliye edildi. (2)
 
   Film gösterimi için binanın Hükümet Caddesi’nde yer alan kısmı
‘Sinematograf Pavyonu’ adıyla adlandırılır. (3) Sergi süresince
‘Sinematograf Pavyonu’ ndan 11.047 kuruş gelir elde edilmiştir. (4)
53 gün boyunca açık kalan etkinliğin en önemli yanı ise 23 Ağustos
1909 tarihinde Bursa’ya gelen 35.Osmanlı Padişahı V.Mehmet Reşat’ın sergiyi gezmesidir. Padişahın bu gezi esnasında serginin Sinematograf bölümünü de ziyaret etmesi olasıdır.

 

KAYNAK:
1.BURSA SERGİSİ:NO.2
   30 TEMMUZ 1909 / SAYFA.19
2.ARİF KOLAY:
   Türk Modernleşmesine Sergilerin Katkısı:
   1909 Bursa Sergisi Örneği
   2013 / SAYFA.267
3.TANİN GAZETESİ:NO.307
   10 TEMMUZ 1909
4.BURSA SERGİSİ:NO.10
   28 OCAK 1910 / SAYFA.114
Bursa'da 
İlk Film Gösterisi
BURSA SERGİSİ 1909.jpg
BURSA SERGİSİ:NO.7
03 EYLÜL 1909
KAPAK FOTOĞRAFI:
PADİŞAH V.MEHMET REŞAT
TALİP KOÇ / ARŞİVİ
BURSA SERGİSİ:NO.2
30 TEMMUZ 1909
KAPAK FOTOĞRAFI: BURSA BELEDİYE BİNASI
TALİP KOÇ / ARŞİVİ
35.OSMANLI İMPARATORLUĞU PADİŞAHI V.MEHMET REŞAT  BURSA’DA.jpg
FOTOĞRAF:
35.OSMANLI
İMPARATORLUĞU

PADİŞAHI 
V.MEHMET REŞAT
BURSA’DA…

SERVET-İ FÜNUN:
NO.954
16 EYLÜL 1909

TALİP KOÇ / ARŞİVİ
1912
Bursa Nasuh Paşa Hamamı.jpg
Bursa'nın 
İlk Sinema Salonu
Cinè Pathe
Sinemanın Bursalıların sosyal yaşamına girdiği tarih bilinmemekle birlikte,
Setbaşı, Hocaalizade mahallesinde,
Nasuh Paşa Hamamı karşısında yer alan
SİNEMA PATE, eldeki verilere göre
Bursa nın ilk sinema salonu olarak kabul görmektedir.
 
KAYNAK:
ERTUĞRUL: 26 EYLÜL 1912 NO.127
1912
Bursa'da 
İlk Film Çekildi...
Bursa (Asya-Türkiye)
Bursa (Asya-Türkiye).JPG
The Bioscope v15 n295 6 Haz 1912.jpg
Yine ilk kez şahsımın, bu çalışmam aracılığı
ile sinemaseverlere müjdeleyeceği bu bilgi
ile 
Bursa'da çekilen ilk film BURSA (ASYA TÜRKİYE) dir.

1912 yılında, Fransız Eclair firmasının
Bursa'da çektiği filmin içeriği ise:
-Bursa'dan manzaralar. 
-Brusa (Bursa) kasabasının çatıları
-Sokakta yayalar, arabalar
-Eski Köprü
-Yeşil Cami
-Bir Türk kahvesi, ön planda eşekli çocuk
-Bir midilli tuzağı,
büyük bir ağaç gövdesinden
kesilen bir delikten geçer.
-Mezarlık
-Yumurtaların sepetlere paketlenmesi
-Kağnı arabaları

Yan sütundaki fotoğrafta,
kırmızı çizgiyle belirttiğim,
The Bioscope Dergisi'nin 6 Haziran 1912
tarih 295 numaralı sayısında bu film ile
ilgili bilgiler verilmiştir.

 
 
KAYNAK:
THE BİOSCOPE N.295 / 6 HAZİRAN 1912

TALİP KOÇ ARŞİVİ
 
1913
Bursa'da Tiyatro Kurdu
Muhsin Ertuğrul
Cumhuriyet dönemi, çağdaş Türk Tiyatrosu’ nun
kurucusu Muhsin Ertuğrul’ un yaşamı irdelendiğinde
1913 yılında Bursa’ da sahibi olduğu “Millet Tiyatrosu”
döneminden pek bahsedilmez.
 
Halbuki bu kısa süreç, Reşat Nuri Güntekin gibi değerli
bir edebiyatçımızın da hayatının akışını değiştirecektir :
 
 

“…1913’ te Bursa Sultanisi (Bursa Erkek Lisesi) n de    Fransızca muallimiydim (öğretmen). Yirmibirbuçuk 

yaşında içi içine sığmayan ve hayatta ne yapacağını

henüz kestiremeyen gepgenç bir çocuk..."

        REŞAT NURİ 

         GÜNTEKİN

Reşat Nuri GÜNTEKİN.jpg

   Bir yaz gecesi yine alay etmek niyetiyle tiyatronun

arka sıralarına dizilmiştik. Sen rahmetli Celal Sahir’ in

tercüme ettiği (Simone) u oynuyordun.

Daha perde açılmadan başlamış tebessümlerimiz

acaip bir surette dudaklarımıza yapışıp kaldı.

Galip, Behzad, Kemal Emin ve sonradan kaybolmuş

birkaç çehre ile o ne güzel bir trup (grup) tu.

Ertesi, daha ertesi geceler Courteline’ in Boubouroche’

unu, Fener Bekçileri ni ve daha birkaç küçük

piyesine derin ve ne temiz bir aşkla oynadığınız

bugünkü gibi gözümün önündedir.

 

   Netice oldu ki, tiyatro ile alaya gelen yirmibirbuçuk

yaşındaki sultani muallimi kapıdan çıkarken

tiyatro muharriri (yazar) olmaya ve bütün hayatı

müddetince ondan başka bir şey olmamaya

karar vermiş bulunuyordu.”                                  

REŞAT NURİ GÜNTEKİN 

 

“ Reşadcığım,

Bugün 28 Eylül 1957 Cumartesi.

Yukarıda bahsettiğin o yaz gecesinden

bu sonbahar akşamına kadar aradan

kırkdört yıl geçti.

 

Benzerlerine ancak Paris’ te rastlanan

o eski şirin tiyatronun yerini çok aradım,

yangın hudutlarını eritmiş, bulamadım.

Ama üzülmedim de. Nitekim işte bu gece,

eski Bursa’ da yeni bir AHMET VEFİK PAŞA

TİYATROSU açılıyor.

 

Eski tiyatro; Türk sahnesine Ahmet Vefik

Paşa’ yı ve seni kazandırmıştı. Yenisi kimbilir

daha nice Türk yazarı yetiştirecektir.

 

AHMET VEFİK PAŞA TİYATROSU aziz Bursa’

lılara ve Türk sahnesine kutlu olsun. ”

MUHSİN ERTUĞRUL

 

1913 yılında Bursa Erkek Lisesi n de Fransızca öğretmeni iken
Ahmet Vefik Paşa’ nın yaptırdığı Temaşahane-i Osmani
(Osmanlı Tiyatrosu ) n da Muhsin Ertuğrul’ un “Millet Tiyatrosu”
oyunlarını izledikten sonra tiyatro yazarı olmaya karar verdiğini
bütün içtenliği ile Muhsin Ertuğrul’ a yazdığı mektupla dile getiren
Reşat Nuri Güntekin’ e Muhsin Ertuğrul tarafından verilen cevabın
tarihi de Bursa Devlet Tiyatrosu’ nun açıldığı gündür:
 
Muhsin Ertuğrul.jpg
Muhsin Ertuğrul BURSA MİLLET TİYATROSU.j

FOTOĞRAF:

MUHSİN ERTUĞRUL’UN

BURSA’DA KURDUĞU MİLLET TİYATROSU